Spółka jawna czy spółka z o.o. - którą wybrać?
- Luiza Cichosz
Rozpoczęcie działalności gospodarczej z drugim wspólnikiem lub rozwijanie już istniejącego biznesu często wiąże się z koniecznością wyboru odpowiedniej formy prawnej. Wśród najczęściej rozważanych rozwiązań znajdują się spółka jawna oraz spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Obie pozwalają prowadzić działalność gospodarczą wspólnie z innymi osobami, zawierać umowy, zatrudniać pracowników i rozwijać przedsiębiorstwo. Różnią się jednak zasadniczo pod względem odpowiedzialności za zobowiązania, sposobu zarządzania, opodatkowania oraz kosztów prowadzenia działalności.
Czy spółka z o.o. rzeczywiście zapewnia większe bezpieczeństwo? Czy spółka jawna jest prostsza i tańsza w prowadzeniu? I czy warto od razu zakładać spółkę kapitałową, czy może lepiej rozpocząć działalność w formie spółki osobowej?
Przyjrzyjmy się najważniejszym różnicom.
Spis treści
Czym jest spółka jawna?
Spółka jawna jest osobową spółką prawa handlowego, uregulowaną w Kodeksie Spółek Handlowych. Zgodnie z art. 22 § 1 KSH jest to spółka, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą i nie jest inną spółką handlową.
W praktyce oznacza to, że co najmniej dwie osoby mogą zdecydować się na wspólne prowadzenie działalności gospodarczej, zawierając umowę spółki jawnej. Spółka może posiadać majątek, zawierać umowy, zaciągać zobowiązania, zatrudniać pracowników i występować przed sądem.
Co istotne, spółka jawna nie jest jedynie umową pomiędzy wspólnikami. Posiada ona zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych,, dzięki czemu może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości, oraz zaciągać zobowiązania. Nie posiada jednak osobowości prawnej.
Kto może założyć spółkę jawną?
Spółkę jawną mogą utworzyć co najmniej dwie osoby fizyczne lub prawne, a także inne podmioty posiadające zdolność prawną. Nie ma obowiązku wnoszenia minimalnego kapitału zakładowego. Wspólnicy sami określają w umowie, jakie wkłady wnoszą do spółki. Mogą to być zarówno pieniądze, rzeczy, prawa majątkowe, jak i, na zasadach określonych w KSH, świadczenie pracy lub usług. Umowa spółki jawnej może zostać zawarta w formie pisemnej lub z wykorzystaniem elektronicznego wzorca udostępnionego w systemie S24.
Warto podkreślić, że spółka jawna powstaje dopiero z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Samo podpisanie umowy nie wystarcza do rozpoczęcia działalności w tej formie.
Czym jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością?
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, powszechnie określana jako spółka z o. o., jest spółką kapitałową posiadającą osobowość prawną. Oznacza to, że stanowi odrębny od swoich wspólników podmiot prawa.
Spółka z o. o. może zostać utworzona przez jedną albo więcej osób, zarówno fizycznych, jak i prawnych, w każdym celu prawnie dopuszczalnym, jednak nie może być zawiązana wyłącznie przez inną jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. W przeciwieństwie do spółki jawnej może więc funkcjonować również jako spółka jednoosobowa.
Najważniejszą cechą tej formy działalności jest rozdzielenie majątku spółki od majątków jej wspólników. Spółka posiada własny majątek, odpowiada za swoje zobowiązania i działa poprzez organy, przede wszystkim zarząd.
Czy założenie spółki z o.o. wymaga kapitału?
Tak. Minimalny kapitał zakładowy spółki z o.o. wynosi 5 000 zł. Dzieli się on na udziały, które obejmują wspólnicy w zamian za wniesione wkłady.
Kapitał zakładowy nie jest jednak opłatą za założenie spółki ani kwotą, którą należy pozostawić na rachunku bankowym na zawsze. Po wniesieniu wkładów środki te stają się majątkiem spółki i mogą być wykorzystywane w jej działalności, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów.
Wspólnicy nie muszą osobiście prowadzić spraw spółki. Za jej bieżące funkcjonowanie i reprezentowanie odpowiada zarząd, którego członkowie mogą, ale nie muszą, być jednocześnie wspólnikami.
Najważniejsza różnica: odpowiedzialność za zobowiązania spółki
To właśnie kwestia odpowiedzialności najczęściej przesądza o wyborze pomiędzy spółką jawną a spółką z o. o.
Spółka jawna - wspólnicy odpowiadają również własnym majątkiem
Zgodnie z art. 22 § 2 KSH każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za jej zobowiązania bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Przy czym osoba przystępująca do spółki odpowiada za zobowiązania spółki powstałe przed dniem jej przystąpienia
W praktyce oznacza to, że jeżeli spółka nie będzie w stanie spłacić swoich zobowiązań, wierzyciel może w określonych warunkach dochodzić zapłaty również z prywatnego majątku wspólnika.
Należy jednak pamiętać o istotnej zasadzie wynikającej z art. 31 KSH. Według tego artykułu odpowiedzialność wspólnika ma charakter subsydiarny. Wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Nie oznacza to jednak, że musi najpierw uzyskać wyrok przeciwko samej spółce. Może pozwać wspólnika jeszcze przed stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji.
Warto również zaznaczyć, że wspólnicy odpowiadają solidarnie. W określonych sytuacjach wierzyciel może więc dochodzić całej należności od jednego z nich, a nie tylko części odpowiadającej jego udziałowi w zyskach.
Spółka z o.o. - wspólnicy co do zasady nie odpowiadają za długi spółki
W przypadku spółki z o. o. zasada jest odmienna. Zgodnie z art. 151 § 4 KSH wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Oznacza to, że za długi odpowiada sama spółka swoim majątkiem.
Jeżeli przedsiębiorstwo popadnie w problemy finansowe, wierzyciele co do zasady nie mogą sięgnąć do prywatnego majątku wspólników tylko dlatego, że posiadają oni udziały w spółce.
Nie oznacza to jednak całkowitego braku ryzyka. Szczególną uwagę należy zwrócić na odpowiedzialność członków zarządu. Na podstawie art. 299 KSH mogą oni odpowiadać za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko niej okaże się bezskuteczna, chyba że wykażą wystąpienie jednej z ustawowych przesłanek zwalniających z odpowiedzialności.
Warto zatem rozróżnić dwie role: wspólnika, który posiada udziały, oraz członka zarządu, który prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje. Ta sama osoba może pełnić obie funkcje, ale zakres jej odpowiedzialności będzie zależał od tego, w jakiej roli występuje.
Zakładanie spółki jawnej i spółki z o.o. - co jest prostsze i tańsze?
Koszty oraz formalności związane z założeniem spółki mogą mieć duże znaczenie, szczególnie dla osób rozpoczynających działalność i dysponujących ograniczonym budżetem.
Obie spółki można założyć na dwa sposoby: tradycyjnie, z wykorzystaniem odpowiedniej formy umowy, albo przez internet w systemie S24.
Założenie spółki jawnej
Umowa spółki jawnej powinna zostać zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Możliwe jest również zawarcie jej przy wykorzystaniu wzorca umowy w systemie S24.
W przypadku tradycyjnej umowy nie ma konieczności korzystania z usług notariusza. To istotna zaleta, ponieważ pozwala ograniczyć początkowe wydatki.
Do najważniejszych czynności należy:
- przygotowanie i zawarcie umowy spółki;
- złożenie elektronicznego wniosku o wpis do KRS;
- wniesienie wymaganych opłat rejestracyjnych;
- wykonanie obowiązkowych zgłoszeń podatkowych i rejestrowych.
Nie ma przy tym obowiązku wniesienia minimalnego kapitału zakładowego.
Założenie spółki z o.o.
W przypadku spółki z o.o. formalności są nieco bardziej rozbudowane. Umowa może zostać zawarta w formie aktu notarialnego albo przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie S24.
Wybór tradycyjnej drogi wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów notarialnych. Należy również pamiętać o minimalnym kapitale zakładowym wynoszącym 5 000 zł, który musi zostać pokryty przed zgłoszeniem spółki do rejestru.
Przy zakładaniu spółki z o.o. trzeba dodatkowo uwzględnić m.in.:
- przygotowanie i zawarcie umowy spółki;
- wniesienie kapitału zakładowego;
- powołanie zarządu;
- zgłoszenie spółki do KRS;
- rozliczenie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC).
Która spółka jest tańsza na starcie?
Zazwyczaj tańsza i mniej wymagająca pod względem formalnym będzie spółka jawna. Nie wymaga minimalnego kapitału zakładowego, a jej umowa nie musi mieć formy aktu notarialnego.
Spółka z o.o. wymaga większego przygotowania, a przy tradycyjnym sposobie zawarcia umowy dochodzą koszty notarialne. Jeżeli jednak wspólnicy wybiorą system S24, mogą ograniczyć część wydatków i przeprowadzić rejestrację online.
Księgowość i podatki - czy spółka jawna jest korzystniejsza?
Kolejnym istotnym elementem porównania są obowiązki księgowe i podatkowe.
Spółka jawna
Co do zasady spółka jawna nie jest podatnikiem CIT, a dochody z jej działalności są opodatkowane na poziomie wspólników. Jeżeli wspólnikami są osoby fizyczne, mogą one rozliczać swoje dochody według właściwych zasad PIT.
Nie oznacza to jednak, że każda spółka jawna jest automatycznie transparentna podatkowo. Szczególne zasady dotyczą sytuacji, w której wspólnikami są inne podmioty niż osoby fizyczne, a spółka nie dopełni określonych obowiązków informacyjnych wobec organów podatkowych. W takich przypadkach może stać się podatnikiem CIT.
Istotne są również obowiązki księgowe. Spółka jawna nie zawsze musi prowadzić pełne księgi rachunkowe, zależy to m.in. od składu wspólników i spełnienia ustawowych kryteriów. W określonych przypadkach możliwe jest prowadzenie podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
Spółka z o.o.
Spółka z o.o. jest podatnikiem CIT. Oznacza to, że podatek dochodowy płaci sama spółka od osiągniętego dochodu.
Jeżeli następnie wspólnicy zdecydują się wypłacić zysk w formie dywidendy, wypłata ta podlega odrębnemu opodatkowaniu PIT. W rezultacie może wystąpić tzw. podwójne opodatkowanie, najpierw na poziomie spółki, a następnie wspólnika.
Istnieją jednak rozwiązania pozwalające ograniczyć obciążenia podatkowe, m.in. preferencyjna stawka CIT dla podmiotów spełniających ustawowe warunki czy estoński CIT.
Spółka z o.o. ma również obowiązek prowadzenia pełnych ksiąg rachunkowych i sporządzania sprawozdań finansowych.
Co to oznacza w praktyce?
Jeżeli przedsiębiorcy chcą prowadzić niewielką działalność, regularnie wypłacać wypracowany zysk i ograniczyć formalności, spółka jawna może okazać się korzystniejsza.
Jeśli natomiast planują pozostawiać zyski w przedsiębiorstwie, inwestować je w rozwój i budować większą strukturę biznesową, spółka z o.o. może oferować większą elastyczność. Warto jednak każdorazowo przeanalizować sposób opodatkowania i planowane wypłaty środków.
Prowadzenie spraw spółki i jej reprezentacja
Obie formy prawne różnią się również sposobem podejmowania decyzji i reprezentowania przedsiębiorstwa.
W spółce jawnej zasadniczo każdy wspólnik ma prawo prowadzenia spraw spółki. Każdy z nich może również ją reprezentować, chyba że umowa spółki lub prawomocne orzeczenie sądu stanowi inaczej.
W praktyce oznacza to, że wspólnicy mogą bezpośrednio angażować się w codzienne funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Jest to wygodne w mniejszych firmach, w których wszyscy uczestnicy chcą aktywnie uczestniczyć w zarządzaniu.
W spółce z o.o. prowadzenie spraw i reprezentowanie spółki należy natomiast do zarządu. Wspólnicy podejmują decyzje w sprawach zastrzeżonych dla zgromadzenia wspólników, ale nie muszą zajmować się codziennym zarządzaniem.
Takie rozwiązanie może być szczególnie korzystne, gdy jeden ze wspólników chce zaangażować się przede wszystkim kapitałowo, a bieżące prowadzenie biznesu powierzyć profesjonalnemu zarządowi.
Spółka jawna czy spółka z o.o. - która będzie lepsza dla kogo?
Nie istnieje jedna forma prawna, która będzie najlepsza dla każdego przedsiębiorcy. Wybór powinien zależeć przede wszystkim od skali działalności, poziomu ryzyka gospodarczego, planów rozwoju oraz oczekiwań wspólników.
Spółka jawna może być dobrym rozwiązaniem dla:
- osób, które chcą wspólnie prowadzić niewielką lub średnią działalność;
- wspólników, którzy darzą się dużym zaufaniem i chcą bezpośrednio zarządzać przedsiębiorstwem;
- przedsiębiorców, którym zależy na stosunkowo prostych zasadach organizacyjnych;
- osób, które chcą ograniczyć początkowe koszty założenia i nie potrzebują konstrukcji spółki kapitałowej.
Trzeba jednak pamiętać, że wspólnicy akceptują w ten sposób ryzyko odpowiedzialności własnym majątkiem za zobowiązania spółki.
Spółka z o.o. może być lepszym wyborem dla:
- przedsiębiorców prowadzących działalność obarczoną większym ryzykiem finansowym;
- osób planujących rozwój firmy, zatrudnianie pracowników i zawieranie większych kontraktów;
- wspólników, którzy chcą oddzielić swój majątek prywatny od majątku przedsiębiorstwa;
- osób, które chcą rozdzielić rolę inwestora od roli osoby zarządzającej;
- przedsiębiorców, którzy planują pozostawiać zyski w spółce i przeznaczać je na dalsze inwestycje.
Należy jednak uwzględnić większe obowiązki księgowe, formalne i organizacyjne oraz potencjalnie wyższe koszty bieżącego funkcjonowania.
Najważniejsze jest zatem nie to, która spółka jest obiektywnie lepsza, ale która będzie lepiej odpowiadać charakterowi planowanej działalności, sytuacji wspólników i ich długoterminowym celom biznesowym.